نقش تغییر اقلیم در تناسب کیفی و کمّی اراضی شهرستان‌های بناب و مراغه برای دانه‌های روغنی منتخب

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

چکیده

تغییر اقلیم از مخاطرات بخش کشاورزی است که امنیت غذایی جوامع بشری را تهدید می‌کند. پژوهش حاضر با بررسی روند تغییر تناسب اقلیمی اراضی شهرستان‌های بناب و مراغه برای دانه‌های روغنی آفتابگردان، سویا، کلزا، کنجد و گلرنگ طی دهه‌های 70 تا 90 شمسی سعی دارد گامی در راستای تولید پایدار این محصولات در بستر تغییر اقلیم بردارد. برای این کار، بر اساس موقعیت جغرافیایی ایستگاه‌های هواشناسی منطقه مورد مطالعه، جداسازی پهنه‌های اقلیمی با روش تیسن انجام شد. ارزیابی تناسب اقلیمی محصولات هدف برای دهه‌های 70، 80 و 90 شمسی طبق روش‌های کیفی پارامتریک ریشه دوم و کمّی پهنه‌بندی زراعی-اکولوژیکی در هر واحد اقلیمی انجام گردید. ترسیم نقشه‌های خروجی و مقایس‌های آماری بر اساس نتایج روش‌های تناسب اراضی به‌ترتیب با استفاده از نرم‌افزارهای Arc Map 10.3 و SPSS 26 انجام شد. بر اساس روش ارزیابی کیفی تناسب اراضی برای هر سه دهه و هر دو منطقه موردِ بررسی، کلاس تناسب اقلیمی برای آفتابگردان، سویا، کنجد و گلرنگ وضعیت خیلی مناسب (S1) و برای کلزا نامناسب (N) بود. نتایج ارزیابی کمّی تناسب اراضی بر مبنای مقادیر تولید پتانسیل، تأثیر معنادار  تغییر اقلیم بر تناسب اقلیمی را نشان داد. همچنین، برای کلزا و سویا دهه‌های 90 و 70 و برای سایر تیپ‌های بهره‌وری دهه80 بهترین تناسب اقلیمی را داشتند. تغییر اقلیم با توجه به نیازهای اقلیمی متفاوت انواع تیپ‌های بهره‌وری و شرایط کشت آن‌ها اثرات معنادار منفی و گاهاً مثبت بر تناسب اقلیمی دانه‌های روغنی در محدوده مورد مطالعه داشت. تلفیق نتایج ارزیابی کیفی و کمّی تناسب اقلیمی، در معرفی الگوی کشت مناسب برای هر منطقه به تصمیم‌گیران بخش کشاورزی کمک خواهد کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

Ahadzadeh, E., Rezaee, A., Shirani Bidabadi, F., & Keramatzadeh, A. (2024). Evaluating the Effects of Climate Change on the Food Security of Selected Member Countries within the Organization of Islamic Cooperation. Journal of the Climate Change Research, 5(20), 79-94. (in Persian with English abstract). https://doi.org/10.30488/ccr.2024.474278.1241
Babaeian, I. (2019). Climate change in Iran: From impacts and threats to opportunities. Pp. 1-8. In: 6th Regional Conference of Climate change, 18-19 November, 2019, Tehran, Iran.
Baniaghil, A.S., Rahemi, A., Biabani, A., & Faramarzi, H. (2015). Evaluation of suitable areas for soybean cultivation based on climatic indices in Golestan province. Applied Research of Plant Ecophysiology, 3(6), 19-32. (in Persian with English abstract).
Eekhout, J.P.C., & de Vente, J., (2022). Global impact of climate change on soil erosion and potential for adaptation through soil conservation. Earth-Science Reviews, 226, 103921. https://doi.org/10.1016/j.earscirev.2022.103921
Eyni-Nargeseh, H., Deyhimfard, R., Soufizadeh, S., Haghighat, M., & Nouri, O. (2015). Predicting the effects of climate change on irrigated wheat yield in Fars province using APSIM model. Journal of Crop Production, 8(4), 203-224. (in Persian with English abstract). https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.2008739.1394.8.4.11.7
FAO. (1976). A framework for land evaluation. FAO Soils Bulletin Series No, 32, Rome.
Haji Rahimi, M., Sharifii, F., Asaadi, M.A. (2024). The impact of climate change on cereal production and food security in Iran. Journal of the Climate Change Research, 5 (20), 65-78. (in Persian with English abstract). https://doi.org/10.30488/ccr.2024.472319.1238
Halabian, A.H., & Esmaeli, N. (2018). Land suitability evaluation based on the climatic elements for Canola cultivation using Fuzzy and AHP model in Kordestan. Journal of Environmental Science and Technology, 19(4), 133-150. (in Persian with English abstract). https://doi.org/10.22034/jest.2017.11629
Hosseini, S.T., Khoshravesh, M., & Ziatabar-Ahmadi, M.K. (2015). Effect of climate change and evaluation of planting date on Soybean yield. Journal of Water Research in Agriculture, 29(4), 559-575. (in Persian with English abstract). https://doi.org/10.22092/jwra.2016.105829
IRIMO. (2021). Country climate analysis. In: Islamic Republic of Iran Meteorological Organization, East Azerbaijan province center. Data sheet.
Liu, Y., & Dai, L. (2020). Modelling the impacts of climate change and crop management measures on soybean phenology in China. Journal of Cleaner Production, 262, 121271. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.121271
Lobell, D.B., Schlenker, W., & Costa-Roberts, J. (2011). Climate trends and global crop production since 1980. Science, 333(6042), 616-20. https://doi.org/10.1126/science.1204531
Maroofi, A., Azizpour, F., Omidi Shahabadi, O., Hasanpour, S., Enayati, M., & Najafizadeh, Z. (2024). Ecological zoning and determination of cropping and orchard spatial pattern in the region 3 of Iran. Village and Space Sustainable Development, 5(1), 1-25. (in Persian with English abstract). https://doi.org/10.22077/vssd.2023.5982.1162
Mohammadhosseini-Sagayesh, B., Jafarzadeh, A., Shahbazi, F., Farajnia, A., & Rezaei, H. (2025). Determining soil moisture and temperature regimes in East-Azerbaijan province using Newhall model. Journal of Agricultural Meteorology, 12(2), 14-25. (in Persian with English abstract). https://doi.org/10.26471/cjees/2025/020/332
Navidi, M.N., & Seyedmohammadi, J. (2024). Land suitability evaluation and assessing limitations for industrial plants cultivation in irrigated plains of Iran. Journal of Soil Research, 37(4), 293-310. (in Persian with English abstract). https://doi.org/71410.22092/ijsr.2024.362743
OECD-FAO. (2020). Agricultural Outlook 2020–2029. World oilseed projections.
Pooralihoseini, S.H., & Massah Bavani, A.R. (2014). Risk analysis and assessment of impacts of climate change on temperature and precipitation of East Azerbaijan in 2013-2022. Journal of the Earth and Space Physics, 39(4), 191-208. (in Persian with English abstract).  https://doi.org/10.22059/jesphys.2013.35989
Pozza, L.E., & Field, D.J. (2020). The science of soil security and food security. Soil Security, 1:100002. https://doi.org/10.1016/j.soisec.2020.100002
Ponnampalam, E.N., Kerr, M.G., Butler, K.L., Cottrell, J.J., Dunshea, F.R., & Jacobs, J.L. (2019). Filling the out of season gaps for lamb and hogget production: Diet and genetic influence on carcass yield, carcass composition and retail value of meat. Meat Science, 148, 156-63. https://doi.org/10.1016/j.meatsci.2018.08.027
Pournaji Iran, S., Rezaei, H., & Jafarzadeh, A. (2023). Climate suitability changes of East Azerbaijan province for strategic crops of wheat and barley cultivation in recent decades. Journal of Agricultural Meteorology, 11(2), 4-15. (in Persian with English abstract). https://doi.org/10.22125/agmj.2023.381559.1144
Qian, B., De Jong, R., Gameda, S., Huffman, T., Neilsen, D., Desjardins, R., Wang, H., & McConkey, B. (2013). Impact of climate change scenarios on Canadian agroclimatic indices. Canadian Journal of Soil Science, 93(2), 243-259. https://doi.org/10.4141/cjss2012-053
Roshanali, M., & Zakeri, M. (2012). Land suitability evaluation Mazandaran province model based on elements of the climate for the cultivation of rapeseed TOPSIS. Urban Ecology Research, 3(6), 67-80. (in Persian with English abstract). https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25383930.1391.3.6.5.3
Saeidabadi, R., Najafi, M.S., & Abkharabat, S. (2016). Land suitability assessment in climate change condition, case study: canola cultivation in West Azerbaijan providence. Physical Geography Research, 47(4), 563-582. (in Persian with English abstract). https://doi.org/10.22059/jphgr.2015.56050
Salehi Komroudi, M., & Shakeri Bostanabad, R. (2019). The impact of climate change on agricultural production and food security in East Azarbaijan province. Journal of Environmental Sciences Studies, 3(3), 1801-1809. (in Persian with English abstract).
Sharifi, P., Servati, M., & Mohammadkhani, N. (2018). Climate change impact on land suitability evaluation for some rainfed crops in Miandoab region. Journal of Soil Research, 32(2), 243-253. (in Persian with English abstract). https://doi.org/10.22092/ijsr.2018.117045
Soleymani Nejad, S., Dourandish, A., Sabouhi, M., & Banayan Aval, M. (2019). The effects of climate change on cropping pattern (Case study: Mashhad plain). Iranian Journal of Agricultural Economics and Development Research, 50(2), 249-263. (in Persian with English abstract). https://doi.org/10.22059/ijaedr.2019.237998.668461
Sys, C., Vanranset, E., & Debaveye, J. (1991a). Land evaluation. Part I, Principle in land evaluation and crop production calculation. International Training Center for Post Graduate Soil Scientists, Ghent University, Gent, Belgium.
Sys, C., Vanranset, E., & Debaveye, J. (1991b). Land evaluation, Part II, Methods in land evaluation. International Training Center for Post Graduate Soil Scientists, Ghent University, Ghent, Belgium.
Sys, C., Vanranset, E., Debaveye, J., & Beernaert, F. (1993). Land evaluation, Part III, Crop requirements. International Training Center for Post Graduate Soil Scientists, Ghent University, Ghent, Belgium.
Thiessen, A.H. (1911). Precipitation averages for large areas. Monthly Weather Review, 39(7), 1082-1089.
Wu, Y., Meng, S., Liu, C., Gao, W., & Liang, X.Z. (2023). A bibliometric analysis of research for climate impact on agriculture. Frontiers in Sustainable Food Systems, 7:1191305.  https://doi.org/10.3389/fsufs.2023.1191305
دانش خاک و گیاه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 25 مرداد 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار